e‌BPM

استفاده از روش تحليل سلسله مراتبي در تجزيه و تحليل داده‌ها (قسمت پنجاه‌ام)

فرايند تحليل سلسله مراتبي (Analytical Hierarchy Process) يك روش تصميم‌گير است كه تصميم‌گيرنده (يا گروه تصميم‌گيري) را قادر مي‌سازد تا مساله مورد نظر خود را شكل داده و بر اساس ساختار حاصله، مقايساتي را جهت تعيين اولويت گزينه‌هاي مطرح در تصميم‌گيري انجام دهد. فرايند (AHP) مستلزم مقايسات زوجي است و تصميم‌گيرنده كار خود را با ترسيم سلسله مراتب كلي تصميم خود شروع مي‌كند، سلسله مراتب عوامل و گزينه‌هاي مختلفي كه در تصميم بايد در نظر گرفته شود را مشخص مي‌كند. سپس مقايسه‌هاي زوجي صورت مي‌گيرد كه به تعيين و ارزيابي عوامل منتهي مي‌شود. در اين روش گزينه‌اي كه بيشترين ارزش وزني را كسب نمايد، به عنوان بهترين گزينه انتخاب مي‌شود. از جمله مهمترين مزاياي اين روش استفاده از آن در تصميم‌گيري با معيارهاي كيفي مي‌باشد. مزيت ديگر اين روش ساختار دادن به مساله تصميم‌گيري با تشكيل سلسله مراتب مي‌باشد. طبقه‌بندي معيارها از بالا به پايين درخت باعث مي‌گردد تا مسائل پيچيده به صورت سيستماتيك توسط AHP مورد بررسي قرار گيرد. هم اكنون كاربرد AHP بيشتر در تصميم‌گيري سيستم‌هاي اقتصادي-اجتماعي از تخصيص منابع، ارزيابي عملكرد، تعيين توالي كار و ساير موارد مي‌باشد. این روش یک روش تصمیم‌گیری است، که تصمیم‌گیرنده را قادر می‌سازد تا مساله مورد نظر را شکل داده و بر اساس ساختار حاصله، مقایساتی را جهت تعیین اولویت گزینه‌های مطرح در تصمیم‌گیری انجام دهد. این تکنیک برای اولین بار در سال 1980 توسط توماس ساعتی مطرح شد. از مزایایی دیگر این روش، استفاده از آن در تصمیم‌گیری با معیارهای کیفی می‌باشد.

فرايند تحليل سلسله مراتبي يكي از معروف‌ترين فنون تصميم‌گيري چندمعیاره است كه اولين بار توسط توماس ال. ساعتي عراقي‌الاصل در دهه 1970 ابداع گرديد. (ایزد بخش و همکاران، 1388) فرايند تحليل سلسله مراتبي منعكس‌كننده رفتار طبيعي و تفكر انساني است. اين تكنيك، مسائل پيچيده را بر اساس آثار متقابل آنها مورد بررسي قرار مي‌دهد و آن‌ها را به شكلي ساده تبديل كرده و به حل آن مي‌پردازد. (زبر دست، 1380)

فرايند تحليل سلسله مراتبي در هنگامي كه عمل تصميم‌گيري با چند گزينه و معيار تصميم‌گيري روبروست مي‌تواند استفاده گردد. معيارهاي مطرح‌شده مي‌توانند كمي و كيفي باشند. اساس اين روش تصميم‌گيري بر مقايسات زوجي نهفته است. تصميم‌گيرنده با فراهم‌ساختن درخت سلسله مراتب تصمیم‌گیری کار تحلیل را شروع می‌کند. در سطح صفر هدف تصمیم‌گیری قرار می‌گیرد و در سطح اول شاخص‌ها (معیارها) و در سطح دوم نیز گزینه‌ها جهت اولویت‌بندی قرار دارند، که ممکن است با توجه به نوع مساله تعداد سطوح معیارهای اصلی و فرعی بیشتر باشد. (مومنی، 1387)

الگوريتم AHP

برای انجام روش تحلیل سلسله مراتبی از الگوریتم زیر پیروی می‌شود:

الف) به هنجارکردن ماتریس مقایسات زوجی؛

ب) به دست‌آوردن میانگین حسابی هر سطر ماتریس به هنجار شده‌ی مقایسات زوجی (که به آن وزن‌های نسبی گفته می‌شود)؛

ج) ضرب وزن‌های نسبی شاخص‌ها در میانگین حسابی گزینه‌ها؛

د) رتبه‌بندی‌کردن گزینه‌ها.

بعد از این مرحله، نرخ ناسازگاری محاسبه می‌شود. جهت محاسبه این شاخص، مراحل زیر محاسبه می‌شود:

گام اول) محاسبه بردار مجموع وزنی(WSV): ماتریس مقایسات زوجی (D) را در بردار وزن‌های نسبی ضرب می‌شود. به بردار حاصل، «بردار مجموع وزنی» گفته می‌شود. (رابطه‌ي 3-3)

(رابطه‌ي 3-3)                                                                                       WSD=D*W

گام دوم) محاسبه بردار سازگاری (CV): عناصر بردار مجموع وزنی بر بردار وزن‌های نسبی تقسیم می‌شود. به بردار حاصل، «بردار سازگاری» گفته می‌شود.

گام سوم) محاسبه‌ی بزرگترین مقدار ویژه‌ی ماتریس مقایسات زوجی (maxλ): برای محاسبه بزرگترین مقدار ویژه‌ی ماتریس مقایسات زوجی، میانگین عناصر بردار سازگاری محاسبه می‌شود.

گام چهارم) محاسبه شاخص ناسازگاری (II): شاخص ناسازگاری به صورت زیر حساب می‌شود: (رابطه‌ي 3-4)

(رابطه‌ي 3-4)               

گام پنجم)‌ محاسبه نرخ ناسازگاری (IR): به این منظور، به ترتیب زیر عمل می‌شود: (رابطه‌ي 3-5)

(رابطه‌ي 3-5)

در اینجا، IRI (شاخص ناسازگاری تصادفی) می‌باشد.

امیر مشایخی

امیر مشایخی

امیر مشایخی هستم. کارشناس‌ارشد مدیریت فرایندهای کسب‌وکار. ایمیل: mashayekhi@ebpm.ir تلگرام: amrmask@

اضافه کردن نظر